معين الدين محمد زمچى اسفزارى

مقدمه 10

روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )

امير دولتشاه سمرقندى نيز كه از معاصرين و هم‌مسلكان اسفزارى بوده و تذكرة الشعراء خود را در سال 892 ه تأليف كرده از اسفزارى ذكرى نكرده است ، زيرا دولتشاه از فحول شعراء سلف از هرطبقه بيست تن را نام برده و از معاصرين خود فقط بذكر سه تن - امير شيخوم سهيلى ، مولا عبد الرحمن جامى ، و امير عليشير نوائى - آن هم در خاتمه كتاب اقتصار كرده است ، و به همين دليل بسيارى از شعراء ، و فضلا ، و نويسندگان خراسان را كه در دربار هرات ميزيسته و معاصر او بوده‌اند در تذكره خود نام نبرده است . امين احمد رازى كه در راس سدهء دهم يعنى در سال هزار هجرى تذكرة الشعراء جامع و مبسوط خود را موسوم به « هفت اقليم » نگاشته است در تضاعيف آنكتاب از معين الدين اسفزارى و تاريخ هرات او بسيار ياد كرده و مطالب بسيارى از آنكتاب را نقل و اقتباس كرده است ، از جمله در ذيل كلمه « سبزوار » و در ذيل كلمه « خواف » در شرح اوضاع جغرافيائى و شرح احوال رجال آن خطه مطالب زيادى از تاريخ هرات نقل كرده است . اندكى بعد ازين تاريخ يعنى در سال 1008 ه نويسنده ديگرى در اصفهان تقى الدين محمد بن سعد الدين محمد الحسينى الاوحدى الدقاقى البليانى الاصفهانى - متولد در 30 محرم سال 973 - در تذكرهء مبسوط و مفصل خود موسوم به : « عرفات العاشقين و غرفات العارفين » ترجمه احوال معين الدين اسفزارى را نوشته است اما او عين ترجمه و شرحى را كه ميرخواند در حبيب السير مرقوم داشته بدون كم و كاست اقتباس و نقل كرده و چيزى بر آن نيفزوده است . و از متاخرين مورخين و اصحاب كتب رجال اسماعيل پاشا البغدادى در كتاب خود « هدية العارفين اسماء المؤلفين و آثار المصنفين » - ترجمه احوال و نام پدر و فهرست تصانيف اسفزارى را چنين نگاشته است : « الهروى : معين الدين محمد بن عبد إله الزمچى الاسفزارى المورخ الهروى المتوفى سنة 915 خمس عشره و تسعمايه ، له : روضات الجنات فى اوصاف مدينة الهرات ، روضات العلماء العرفاء فى التراجم ، ( ؟ ) شرح الكافيه فى النحو فارسى » ( هدية العارفين - ج 2 ص 225 چاپ استانبول ) اما اين اسمعيل پاشا با اينكه معلوم مىشود در هنگام جمع و تدوين اين كتاب